Kanban to kompleksowy system organizacji sfery produkcji w przedsiębiorstwie, wcielający w życie zasady ogólnej teorii systemów, traktującej przedsiębiorstwo jako organizacji całości. Został on opracowany w japońskiej firmie Toyota i stosowany do organizowania i sterowania produkcją masową, wielko- i średnioseryjną. Celem systemu Kanban jest ścisła kontrola zapasów. Obowiązuje w nim zasada: nie wytwarzać składników wyrobów, dopóki nie ma na nie zapotrzebowania; nawet wtedy, gdy skutkuje to zaprzestaniem pracy przez robotników. W przerwach tych robotnicy zajmują się innymi czynnościami, np. czyszczeniem maszyn, pracą w kołach jakości, identyfikacją wąskich gardeł procesu, ich likwidacji, szukają pomysłów na skrócenie czasu przezbrojeń stanowisk pracy itp.
Kanban łączy w sobie racjonalne, oparte na doświadczeniu zarządzania czynnikiem ludzkim, nowoczesna techniką oraz bezzapasowy sposób organizacji i sterowania produkcji. W tym znaczeniu wyróżnia się trzy podsystemy realizujące określone zadania:
- podsystem socjalny (osobowy) - nabór i szkolenie załogi, wykorzystanie pracowników, wynagradzanie i awansowanie pracowników;
- elastyczne wykorzystanie wysokich kwalifikacji pracowników przez przydzielenie ich do wykonania prac zgodnie z bieżącymi wymaganiami produkcji;
- pracownicy mogą pracować na kilku różnych maszynach, w razie awarii mogą postawić diagnozę i usunąć drobne uszkodzenia, potrafią zapewnić wysoką jakość swojej pracy;
- brak stałego powiązania pracownika z jedną maszyną i z określoną stawką godzinową;
- pracownicy akceptują częste przesunięcia i zmiany stanowisk roboczych, nie ponosząc strat materialnych dzięki specjalnemu systemowi płac;
- dokładne planowanie produkcji i wykorzystania pracowników, dokładność sporządzania siatki terminów do kilku minut;
- dzień pracy nie kończy się na ośmiu godzinach lecz po wykonaniu planu; przestrzeganie planu zadań dziennych ma pierwszeństwo przed uregulowanym dniem pracy.
- podsystem techniczny - racjonalne wykorzystanie zdolności produkcyjnych, zapewnienie jakości wyrobów; stosowanie technologii grupowej polegającej na dostosowywaniu parku maszynowego oraz organizacji produkcji do wytwarzania "rodzin części" co ma następujące zalety:
- minimalizacja dróg transportowych i kosztów transportu;;
- minimalizacja przestojów obrabiarek przyczyniająca się do skrócenia długości cykli produkcyjnych;
- minimalizacja zapasów robót w toku;
- wzrost stopnia wykorzystania pracowników i ich elastyczności.
- podsystem produkcyjny - racjonalizacja przepływu materiałów i racjonalne sterowanie przebiegiem procesu produkcyjnego.
- racjonalizacja przepływu materiałów, półproduktów i detali w procesie produkcyjnym, prowadząca do maksymalnego skrócenia długości cykli produkcyjnych i maksymalnej redukcji zapasów produkcyjnych;
- bardzo dokładne planowanie produkcji;
- 100% niezawodność kooperantów i odbiorców zapewnia realizację procesów produkcyjnych przy prawie zerowym stanie zapasów;
- bardzo dokładna organizacja przepływu informacji;
- ściśle skoordynowany przepływ informacji z przepływem materiałów, wpływający na obniżenie kosztów, lepsze wykorzystanie zdolności produkcyjnych, zwiększenie niezawodności systemu.
Głównym nośnikiem informacji jest karteczka - "kanban". Każde ogniwo łańcucha logistycznego posiada oddzielny zestaw kart "kanban", które przepływają między "źródłem", a "odbiornikiem". Każdy kanban wystawiany jest przez "odbiornik" pełniący jednocześnie funkcje zlecenia produkcyjnego dla "źródła". Każdy kanban zawiera takie informacje jak:
- nazwa i rodzaj części;
- wielkość partii;
- rodzaj i numer pojemnika;
- data i godzina wystawienia;
- miejsce wystawienia;
- miejsce wykonania części;
- wymagany czas dostawy.
Procedura postępowania w sterowaniu przepływem produkcji według systemu Kanban przedstawia się następująco:
- Opracowanie szczegółowego planu produkcji.
- Sporządzenie harmonogramów montażu wyrobów finalnych na podstawie planów produkcji;
- Przekazanie pojemnika z częściami do montażu finalnego z magazyny znajdującego się za ostatnim stanowiskiem roboczym w zamian za kanban - kartkę, która jest zleceniem na wytwarzanie uzupełniającego pojemnika części przez ostatnie stanowisko robocze;
- Do wytworzenia tych części konieczne są półprodukty, wytworzone przez poprzednie stanowisko (przedostatnie) dlatego pobiera się pojemnik z magazynu na tym stanowisku;
- Wystawienie zlecenia (kanbanu) po to aby zlecić uzupełnienie magazynu. Operacja taka jest wytwarzana w dół łańcucha logistycznego aż do magazynu materiałów wyjściowych dla każdego z wyrobów;
- Harmonogram montażu wyrobu finalnego "ciągnie" produkcję przez cały system.
- Harmonogram pracy każdego stanowiska roboczego zestawiony jest z przepływem kanbanów napływających w dół systemu zgodnie z harmonogramami montażu poszczególnych wyrobów finalnych;
- Kolejność przyjmowania kanbanów na poszczególnych stanowiskach roboczych określa kolejność realizacji operacji wytwórczych na tych stanowiskach.
- Jeżeli jeden kanban nie dotrze do stanowiska, nie wykonuje ono żadnej operacji co pozwala na obniżenie poziomu zapasów robót w toku, identyfikowanie wąskich gardeł, eliminowanie ich przez systematyczne zmniejszanie liczby części w pojemniku, co prowadzi na zrównoważenia systemu.